![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
HSM 89 'Nestor' (uit 1880)
|
||||||||||
Info over de locomotief: |
|||||||||||
Tussen 1878 en 1883 werden 29 stoomlocomotieven geleverd aan de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. De gehele serie kreeg de bijnaam 'Tiender'. Te danken aan de stroomspanning van 10 atmosfeer die de locomotief kan hebben. De 89 werd in 1880 geleverd. De HSM gaf als enige spoorwegmaatschappij zijn locomotieven namen. De 89 kreeg de naam 'Nestor'. De locomotieven hadden een opvallend houten machinistenhuis in plaats van een metalen. De machinisten werden hierdoor 'Woonwagenbewoner' genoemd. De locomotieven waren ook voorzien van baanruimers waar bezems aan bevestigd konden worden om het spoor sneeuwvrij te maken. In het begin waren treinen niet voorzien van een remsysteem waarmee de gehele trein geremd kon worden. De locomotief kon alleen zijn eigen remmen bedienen. Aangezien dit niet genoeg remkracht was voor een hele trein, waren er verdeeld over de treinen een of meerdere voertuigen aanwezig die wel voorzien waren van remmen en remhuisjes. In de huisjes zaten remmers die hun rijtuig of wagon konden laten remmen. In 1869 werd het Westinghouse-remsysteem uitgevonden. Dit systeem bestaat uit een luchtleiding die door de gehele trein gaat. Ieder voertuig in de trein heeft zijn eigen remmen die door de remleiding aangestuurd kunnen worden. Dit nieuwe remsysteem is veel veiliger dan het oude systeem. Door de Westinghouserem kunnen reizigers aan de noodrem trekken en een snelremming laten uitvoeren. Als een koppeling zou breken, voert de trein ook automatisch een snelremming uit. Door het remsysteem kunnen treinen sneller rijden en zwaarder worden, terwijl de remweg gelijk blijft. In de tientallen jaren die volgden werden alle voertuigen voorzien van deze rem. Tegenwoordig is dit remsysteem verplicht voor iedere trein. De HSM 89 was bij zijn bouw in 1880 nog niet voorzien van dit remsysteem. Aan het einde van de negentiende eeuw ging het slecht met de spoorwegen in Nederland. Veel vervoerders hadden onderling slechte overstappen en verschillende tariefsystemen. De overheid greep in en besloot om alle spoorwegen te verdelen in de twee grootste bestaande maatschappijen: de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de Staatsspoorwegen (SS). Nadat de HSM en SS tijdens de Eerste Wereldoorlog gedwongen samen hebben gewerkt, besloten ze dit na de oorlog ook te doen. In 1917 werd een samenwerkingsverband opgericht: de Nederlandsche Spoorwegen. De NS beheerde vanaf dat moment al het materieel, personeel en andere activa. In 1921 werd het materieel van beide spoorwegmaatschappijen omgenummerd naar nummerschema's van de NS. Ook werd het materieel voorzien van de nieuwe huisstijl van NS, donkergroen. De donkergroene kleur werd gekozen omdat treinen niet mochten opvallen in een weiland. Op 1 januari 1938 werden de HSM, SS en nog enkele kleine overgebleven vervoerders via een wet beëindigd; ze waren definitief in de NS opgegaan. De HSM 89 kreeg in 1921 het NS-nummer 1010. In 1924 begon NS met het terzijde stellen van de serie stoomlocomotieven. In 1935 werd de laatste aan de kant gezet. De 1010 bleef bewaard en werd geschonken aan het Spoorwegmuseum. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stonden de NS-stoomlocomotieven 705, 1010, 1326 en 1604 in een loods in Roosendaal. Alle vier de locomotieven waren aangewezen om door het Spoorwegmuseum bewaard te worden. In februari 1943 werd de loods waar de locomotieven in stonden gebombardeerd. De vier stoomlocs werden toen overgebracht naar Maastricht. Op 8 september 1944 werden de locomotieven nog eens gebombardeerd, deze keer door terugtrekkende Duitsers. De vier zwaar beschadigde locomotieven zijn gelukkig door de NS-hoofdwerkplaats Tilburg aan de hand van de originele bouwtekeningen en oude foto's allemaal gerestaureerd naar hun afleveringsstaat. De 705, 1010, 1326 en 1604 keerden respectievelijk terug als de SS 13, HSM 89, SS 326 en de NRS 107. Na hun uitvoerige restauraties werden de locomotieven naar het Spoorwegmuseum in Utrecht gebracht. De HSM 89 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
Voor het vele rangeerwerk staan de Mat'36 252, HSM 89 en de Plan-V 876. Grote rangeerklus in het Spoorwegmuseum, 13 januari 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De HSM 89 staat midden in de grote ijsbaan in het Spoorwegmuseum tijdens het Winter Station 2024. 22 december 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De HSM 89 'Nestor' uit 1880 staat tentoongesteld. Open Trein Festijn, 26 mei 2022. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Detailfoto's van de HSM 89. 26 mei 2022. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
![]() |
||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
![]() |
||||||||||
![]() |
|||||||||||
De Nestor staat middenin de schaatsbaan tijdens Winter Station 2010. 17 december 2010. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
Nogmaals de Nestor middenin de schaatsbaan tijdens Winter Station 2010. 17 december 2010. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De drie oudste stoomlocomotieven van Het Spoorwegmuseum naast elkaar. Van links naar rechts: De SS 13 "De Bril" , HSM 89 "Nestor" en de SS 326 "Grote Groene". © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
HSM 89 "Nestor". © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Een frontlicht van de Nestor. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Fabrikant A. Borsig uit Berlijn. 1880. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Bijzonder aan deze serie locomotieven is dat het machinistenhuis van hout is gemaakt en niet van het gebruikelijke metaal. Daarom kreeg de machinist als bijnaam: "Woonwagenbewoner". © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Ook zitten er, zoals bij alle locomotieven, op de Nestor zogenaamde aspotten (hier links op de foto). Dit zijn potten met olie en woldraad of vilt om de assen te smeren. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De Nester HSM 89 en het rijtuig van Koning Edward VII uit Ierland naast elkaar tijdens de tentoonstelling "Royal Class". 14 april 2010. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
Een close-up van de HSM 89. 14 april 2010. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
Een drietal dames voor stoomloc Nestor. 14 april 2010. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De Nestor in Het Spoorwegmuseum. 27 mei 2005. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De Nestor, nog in het "oude" Spoorwegmuseum. 17 april 2003. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||